Uitloging LD-staalslakken: Overzicht bestaande kennis van de effecten bij toepassing in de Ooster- en Westerschelde

Research output: Book/ReportReportProfessional

Abstract

Er is veel bezorgdheid over het gebruik van staalslakken in de Oosterschelde en Westerschelde. Staalslakken zijn bijproducten van de staalproductie en worden onder andere toegepast als oever- of bodembekleding in de waterbouw. Dit roept zorg op bij verschillende belanghebbenden, zoals schelpdierkwekers, kreeftenvissers en natuurliefhebbers, vanwege de verstoring van het oorspronkelijke habitat en de mogelijke uitloging van zware metalen en zouten uit de staalslakken. Staalslakken bevatten, net als breuksteen, zware metalen die in potentie kunnen uitlogen naar het water, waarna ze kunnen worden opgenomen door filterende schelpdieren, zoals oesters en mosselen. Ook leidt het toepassen van vooroeververdediging tot tijdelijke vertroebeling van het water vanwege de aanwezigheid van stofdeeltjes in het materiaal, en kan onder specifieke omstandigheden uitloging van staalslakken leiden tot een verhoging van de pH (zuurgraad). Dit rapport geeft een overzicht van wat er tot dusverre bekend is over eventuele effecten van vooroeververdediging op de natuur in de Oosterschelde en Westerschelde. Uitloging Staalslakken zijn rijk aan (zware) metalen die door uitloging kunnen vrijkomen in het water. De uitloging van metalen uit staalslakken is afhankelijk van het productieproces, de samenstelling van de staalslakken, en de omgeving waarin ze worden toegepast. Tijdens een zogenaamde mesocosmstudie met Oosterscheldewater bleken vooral de metalen vanadium en chroom, en in mindere mate, barium, mangaan, ijzer, aluminium, kobalt en molybdeen uit de staalslakken te logen. Bij een realistische verversingssnelheid leidde dit alleen voor vanadium en chroom tot significant verhoogde waterconcentraties in de eerste 4 weken na het aanbrengen van de staalslakken. Zwevend stof Tijdens het aanbrengen van staalslakken, maar ook bij stortsteen en zeegrind komt er zwevend stof vrij in het water, dat leidt tot een tijdelijke vertroebeling van het water. Mosselen die het zwevend stof uit het water filteren zouden hier last van kunnen hebben. Op basis van onderzoek kon er geen verband worden gelegd tussen de blootstelling van mosselen aan zwevend stof dat was vrijgekomen bij de toepassing van breukstenen en staalslakken, en de ontwikkeling van een bepaalde stressrespons, granulocytoma’s, bij mosselen. pH Het in de staalslakken aanwezige vrije kalk kan met CO2 in het water reageren, wat leidt tot de vorming van calciumcarbonaat (CaCO3). Als gevolg van verwijderen van het CO2 uit het water zal de pH (zuurgraad) stijgen. Door de hoge verversingsgraad door de getijdenbewegingen in combinatie met grote buffercapaciteit van zeewater, ligt het niet in de lijn der verwachting dat de op dit moment in de Oosterschelde en de Westerschelde aanwezige staalslakken leiden tot een meetbare verhoging van de pH. Dit werd geconstateerd in een mesocosmstudie met realistische verversingssnelheden en bevestigd door een lange-termijn meetreeks van pH waarden in de Oosterschelde. Effecten Uit de beschikbare literatuur en onderzoeksrapporten blijkt dat er geen negatieve effecten zijn aangetoond op mosselen als gevolg van de uitloging van zware metalen uit staalslakken die zijn gebruikt bij waterbouwkundige werkzaamheden in de Oosterschelde en Westerschelde. Wel laat onderzoek zien dat het onderwaterleven in de vooroever wordt verstoord tijdens dijkversterkingen, omdat bodemdieren worden bedekt met staalslakken, breuksteen, zeegrind of ander materiaal. Het herstel van het bodemleven hangt af van factoren zoals het type toegepast materiaal (ruwheid van het oppervlak), de sortering (ruimte voor organismen om zich te verschuilen) en de lokale omgevingscondities. Tenslotte zou het leefgebied van kreeften kunnen verminderen door zogenaamde carbonatatie (vorming van calciumcarbonaat), waardoor de holtes tussen de staalslakken dicht raken.
Original languageDutch
Place of PublicationYerseke
PublisherWageningen Marine Research
Number of pages23
DOIs
Publication statusPublished - 2024

Publication series

NameWageningen Marine Research rapport
No.C025/24

Cite this