Toekomstperspectief voor leerlingen na een periode op een onderwijszorgboerderij: Een follow-up onderzoek na 6 en 12 maanden

Uit voorgaand onderzoek kwam naar voren dat onderwijszorgboerderijen tijdens de boerderijperiode bijdragen aan het terugdringen van schooluitval en aan een gunstiger toekomstperspectief van leerlingen die waren uitgevallen op school. Een belangrijke vraag is hoe de ontwikkeling van de leerling verloopt na afloop van de boerderijperiode. Willen onderwijszorgboerderijen leerlingen een beter toekomstperspectief bieden, dan zullen positieve ontwikkelingen die op de boerderij ervaren worden, ook na de boerderijperiode moeten beklijven. Het is de vraag of dit lukt als een leerling terugkeert naar school en weer mee moet kunnen doen in een onderwijssysteem waaruit hij of zij eerder was uitgevallen of dreigde uit te vallen. In dit rapport beschrijven we de resultaten van het vervolgonderzoek waarbij we 6 en 12 maanden na afsluiting van het vorige onderzoek de situatie van de leerlingen en ouders in kaart hebben gebracht. Dit deden we door het afnemen van vragenlijsten bij ouders en leerkrachten en het houden van interviews bij een deel van hen. We hebben ons gefocust op hoe de onderwijssituatie, de hulpverleningssituatie, het sociaal-emotioneel functioneren en het executief functioneren van de leerlingen en de opvoedingsbelasting van de ouders zich ontwikkelden. We hebben ervoor gekozen alle leerlingen te blijven volgen; zowel leerlingen die bij afsluiting van het vorige onderzoek, of al eerder, uitstroomden (de vertrekgroep, 41 leerlingen) als ook leerlingen die nog langer op de onderwijszorgboerderij bleven (de boerderijgroep, 15 leerlingen). Dit maakte het mogelijk om over verschillende groepen leerlingen uitspraken te doen. We konden follow-up gegevens verzamelen van 46 leerlingen, 31 uit de vertrekgroep en 15 uit de boerderijgroep. Van de 25 leerlingen uit de vertrekgroep die naar school uitstroomden zit na 6 maanden 88% nog op school en na 12 maanden 76%. Wie dus eenmaal naar school gaat, heeft een grote kans op school te blijven. De meeste schoolgangers gaan naar het speciaal onderwijs. Dit percentage was bij aanvang van de boerderijperiode veel lager. Van de boerderijgroep bleek 20% alsnog op school in te stromen. Bij de helft van de vertrekgroep werd 12 maanden later na vertrek nog jeugdhulp ingezet, 29% ontving continu hulp tijdens de follow-up periode. Bij de boerderijgroep lag dit een stuk hoger: 73% ontving na 12 maanden nog hulp, 40% ontving continu hulp. Bij de ontwikkeling van het sociaal-emotioneel functioneren en opvoedingsbelasting maakten we een onderscheid tussen leerlingen die stabiel naar school gaan (schoolblijvers) en leerlingen waarbij dat niet het geval is (niet-schoolblijvers). De problemen namen tijdens de boerderijperiode veel sterker af bij de schoolblijvers dan bij de niet-schoolblijvers. Dat geldt voor sociaal-emotionele problemen, opvoedingsbelasting en problemen in het executief functioneren. Dit verklaart waarschijnlijk waarom deze leerlingen uitstroomden naar school. Tijdens de follow-up periode is de situatie meer stabiel, bij beide groepen leerlingen. De opvoedingsbelasting blijft bij beide groepen verder afnemen (alleen bij de schoolblijvers significant). Met de meeste leerlingen gaat het goed in de onderwijssituatie. De problemen zijn bij veel leerlingen wel verminderd, maar niet verdwenen, leerlingen en ouders hebben beter geleerd er mee om te gaan. Voor een aantal leerlingen is soms nog professionele jeugdhulp nodig. De kleinschaligheid, structuur, praktijklessen op de vervolgscholen en de goede band tussen leerkrachten en leerlingen worden (net als op de onderwijszorgboerderij) als steunend ervaren. Het onderzoek bevestigt hiermee de waarde van professionele onderwijszorgboerderijen voor het terugdringen van schooluitval en het bieden van toekomstperspectief aan leerlingen.