Over communicatie tussen Nederlanders en vluchtelingen en de behoefte aan erkenning en erbij horen

M.N.C. Aarts, R. Simiyu

Research output: Contribution to conferenceAbstract

Abstract

In de media wordt veel gesproken en ook geschreven over vluchtelingen die ons land binnenkomen en hopen op een veilig en langdurig verblijf. In de uitvoering van een in principe terughoudend beleid ten aanzien van immigratie spelen technologische systemen inmiddels zo’n cruciale rol, dat het geheel ervan kan worden gekarakteriseerd als een ‘machine’ die personen identificeert en sorteert, zo laat een recente studie van het Rathenau instituut zien (Dijstelbloem en Meijer, 2009). Over ervaringen van vluchtelingen zelf tijdens hun verblijf in asielzoekerscentra is tot nu toe echter nauwelijks iets bekend. Dit paper doet verslag van een kwalitatief en explorerend onderzoek naar ervaringen van vluchtelingen, afkomstig uit conflictgebieden, die verblijven in asielzoekercentra in Nederland. Uitgangspunt van het onderzoek is de behoeftepyramide van Maslow. Meer specifiek is onderzocht hoe vluchtelingen de communicatie met Nederlanders ervaren en wat dat betekent voor hun gevoel van belonging en self-esteem, door Maslow en anderen onderscheiden als universele en fundamentele menselijke behoeften (Baumeister, 1995). Met 13 vluchtelingen, woonachtig in drie asielzoekercentra in Nederland en afkomstig uit vijf verschillende landen, zijn semi-gestructureerde diepte-interviews gehouden. Daarnaast zijn informele gesprekken gevoerd, ontmoetingsplaatsen bezocht en is tijd doorgebracht in de betreffende asielzoekercentra. In eerste instantie is aan de respondenten gevraagd met welke verwachtingen zij naar Nederland zijn gekomen. Vervolgens is gevraagd met wie zij, eenmaal in Nederland, praten, waarover en met welk resultaat. Ten slotte is gevraagd hoe de respondenten problemen en teleurstellingen waar zij mee worden geconfronteerd en die te maken hebben met fundamentele menselijke behoeften oplossen en met wie ze daartoe het gesprek aan gaan. Het onderzoek laat zien dat de communicatie met Nederlanders als intimiderend wordt ervaren en gekenmerkt wordt door onzekerheid en wederzijds wantrouwen. Waar respondenten hun verhaal kwijt willen en uitgaan van belangstelling en enig medeleven is de communicatie van mensen van de officiële instanties waar zij voortdurend mee te maken hebben in hun beleving vooral gericht op verifiëring van het vluchtverhaal. Dit leidt tot allerlei vormen van miscommunicatie. Met ‘gewone’ Nederlanders hebben de respondenten weinig contact. Al gauw ervaren zij dat de identiteit van asielzoeker binnen de Nederlandse samenleving een negatieve connotatie heeft. Dit wordt versterkt door het gegeven dat status, opleiding en ervaringen van respondenten in het land van herkomst hier geen rol spelen. Daarbij komt dat vluchtelingen, zolang hun verblijf onzeker is, niet mogen werken. Een gebrek aan geld maakt dat er ook weinig mogelijkheden zijn voor sociale activiteiten. Het gevolg is dat vluchtelingen vooral aangewezen zijn op elkaar. Daarnaast komen zij via informele wegen in contact met landgenoten. In termen van behoeften laat het onderzoek zien dat in primaire beheoften zoals eten en drinken prima wordt voorzien. Maar de respondenten voelen zich niet welkom in Nederland en ook niet gerespecteerd. Veilig voelen de meeste van hen zich evenmin, aangezien hen bij aankomst meteen duidelijk wordt gemaakt dat het onzeker is of en hoe lang ze in Nederland kunnen blijven. Die onzekerheid duurt lang, onder de respondenten variërend van twee tot tien jaar. De behoeften aan erkenning, ergens bij horen, iets betekenen en gerespecteerd worden, kwesties die enkel in communicatie met anderen kunnen worden gerealiseerd, staan gedurende die periode onder hoge druk. Geconcludeerd wordt dat de respondenten zich gedurende hun verblijf in een asielzoekercentrum voelen als non-persons in een non-place. In de discussie gaan we in op de vraag hoe de communicatie zou moeten worden ingericht teneinde tegemoet te komen aan fundamentele sociale behoeften van deze groep mensen in een periode die per definitie wordt gekenmerkt door instabiliteit en onzekerheid
Original languageDutch
Publication statusPublished - 2010
EventEtmaal van de Communicatiewetenschap 2010 - Gent, Belgium
Duration: 4 Feb 20105 Feb 2010

Conference

ConferenceEtmaal van de Communicatiewetenschap 2010
CountryBelgium
CityGent
Period4/02/105/02/10

Cite this