Monitoring mosselsterfte in de Oosterschelde - tussentijdse resultaten 2024 : eerste inzichten in temporele en ruimtelijke patronen van sterfte en mosselweerbaarheid

Massale mosselsterfte (Mass Mortality Events, MMEs) is een terugkerend fenomeen in de Oosterschelde. Sinds 2015 worden MMEs bij mosselen echter waargenomen zonder duidelijke oorzaak, met grootschalige sterfte in 2015-2016, 2019 en recent in 2023-2024. De massale mosselsterfte varieert sterk per locatie en jaar, wat leidt tot ecologische en economische zorgen. Om meer inzicht te krijgen in de verspreiding en oorzaken van deze sterfte, is vanaf mei 2024 een maandelijkse monitoringscampagne gestart. Dit rapport presenteert de eerste resultaten en toetst de volgende hypothesen: 1. Mosselsterfte varieert temporeel en ruimtelijk. 2. Conditie-index (CI) en de stress-test Survival in Air (SiA, LT50) voorspellen sterfte. 3. Mosselgrootte beïnvloedt sterftekans. Uit de eerste analyses blijkt dat sterftepatronen sterk variëren in tijd en ruimte. In het voorjaar was de sterfte het hoogst in het midden van de Oosterschelde en verschoof later in het jaar naar het westen. In de noordtak was de sterfte over het algemeen lager, al zijn hier ook minder percelen in gebruik. Binnen deze deelgebieden (West, Midden, Noord) zijn verschillen tussen percelen waargenomen, perceellocaties met hoge sterfte konden hierbij direct naast perceellocaties met lage sterfte liggen. De overlevingscurves voor Survival in Air (SiA) tonen significante verschillen in overlevingskansen van mosselen tussen regio’s en tijdstippen, waarbij lagere SiA-waarden samenhangen met hogere sterfte op de percelen. Dit suggereert dat SiA een mogelijke indicator is voor de weerbaarheid van de populatie. Verwachte relaties met de conditie-index (CI) en LT50 werden echter niet bevestigd. Dit wijst erop dat mosselen plotseling kunnen sterven zonder duidelijk zichtbare verzwakking, en dat de conditie van de mosselen weinig invloed heeft op hun sterftekans. Dit komt overeen met waarnemingen van mosselkwekers die aangaven dat de mosselen kort voor hun sterfte nog voldoende vlees bevatten en er gezond uitzagen. De analyse van sterftepatronen kan helpen bij het koppelen van sterfte aan omgevingsfactoren zoals temperatuur of pathogenenbelasting. Langjarige monitoring van mosselsterfte in de Oosterschelde is essentieel om natuurlijke variabiliteit van structurele trends te onderscheiden en onderliggende oorzaken, zoals milieufactoren of ziekten, beter te begrijpen. Toekomstige monitoring binnen het PPS Onverklaarbare en Massale Sterfte in de Oosterschelde (OMASS) richt zich op het verder koppelen van sterftepatronen aan omgevingsfactoren en het ontwikkelen van betrouwbaardere indicatoren voor mosselgezondheid. Daarnaast wordt aanbevolen om de invloed van mosseloorsprong, lokale variatie en aanvullende fysiologische metingen te onderzoeken.