Gewaseigenschappen en beleidsdoelen - instructie: Achtergrond en gebruiksinstructie bij de tool ‘Gewaseigenschappen in relatie tot beleidsdoelen’

Dossierhouders en ketenadviseurs in het beleid voor de plantaardige teelten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) worden met regelmaat bevraagd over de bijdrage die gewassen kunnen leveren aan de verschillende beleidsopgaven. Om antwoord te kunnen geven op zulke vragen, is er behoefte aan een breed en globaal overzicht van de eigenschappen van verschillende gewassen. Het doel van het project was een Excel-tabel (‘Matrix’) samen te stellen met daarin opgenomen een brede groep van gewassen en de mate waarin de teelt van deze gewassen effect heeft op een geselecteerde groep van beleidsdoelen. De keuze voor de gewassen en de beleidsdoelen is tot stand gekomen in overleg met LNV. Bij de gewaskeuze speelden onder andere het geteelde areaal, de actuele of verwachte ontwikkelingen (bijvoorbeeld de groei van eiwit- en vezelgewassen), rotatie (lagere prioriteit gegeven aan continuteelten) en de maatschappelijke relevantie een rol. Bij de beleidsdoelen heeft, behalve de wensen van LNV, ook de haalbaarheid (bijvoorbeeld de beschikbare tijd binnen dit kennisproject) en de toetsbaarheid meegespeeld. Een expertteam van vijf onderzoekers van verschillende teams van WUR Open Teelten heeft de benodigde informatie verzameld en de beoordeling van de gewassen uitgevoerd. Bij de beleidsdoelen en overige categorieën is middels een score aangegeven in hoeverre een gewas past bij of bijdraagt aan het betreffende doel. Hierbij is voor sommige criteria een binaire score (ja/nee) gehanteerd en voor andere criteria is veelal beoordeeld op een vijfpuntsschaal van -2 tot +2. De beoordeling door de onderzoekers is zo veel mogelijk gebaseerd op informatie uit teelthandleidingen, onderzoeksrapporten, artikelen of andere wetenschappelijke informatie. Indien de benodigde data niet of slechts deels voorhanden was, is door de betreffende onderzoekers een inschatting gedaan en is de informatie gemarkeerd als ‘expert judgement’. Het resultaat is een Matrix met de beoordelingen van 156 gewassen op 10 hoofdcriteria en diverse subcriteria welke beschikbaar is in een separaat document (https://www.wur.nl/en/show/toolgewaseigenschappen- en-beleidsdoelen.htm ). De Matrix is een interactieve tool: door de gebruiker kunnen selecties worden gemaakt op basis van gewassen, gewaseigenschappen en beleidsdoelen. De 10 hoofdcriteria en de onderliggende subcriteria die bij dit onderzoek zijn uitgewerkt worden toegelicht in Hoofdstuk 6 in dit rapport. De tool dient samen met dit rapport gebruikt te worden. Bij gebruik van de Matrix zijn er een aantal aandachtspunten. Gewassen verschillen sterk in de mate waarin ze een bijdrage kunnen leveren aan beleidsdoelen. Maar ook bij de subcriteria die vallen onder deze beleidsdoelen zijn de verschillen groot. Het heeft daarom maar zeer beperkte waarde om gemiddelde scores te berekenen voor beleidsdoelen. Aanbevolen wordt om beoordelingen voor subcriteria niet te middelen per beleidsdoel; dit zou tegengestelde waarderingen kunnen ‘wegmiddelen’. Het verdient verder aanbeveling om de kwaliteit van de Matrix te verbeteren door een verdere uitwerking en onderbouwing. Dit zal de Matrix robuuster en betrouwbaarder te maken. Tot die tijd verdient het, ten slotte, aanbeveling om de Matrix alleen te gebruiken voor een verkenning en selectie van gewassen die al dan niet een bijdrage kunnen leveren aan een bepaald beleidsdoel of onderdeel daarvan. Om conclusies te trekken of harde uitspraken te doen ten aanzien van bepaalde gewassen of gewasgroepen is het nodig om het betreffende (sub)criterium uitvoeriger te analyseren.