Bodemkwaliteit op zand (BO-31.03-001-001, BO-12.03-002-010)

De bodem is de basis van een goede gewasproductie: de bodem zorgt voor een standplaats en groei vooral via beworteling, vochtvoorziening, nutriëntenlevering en weerbaarheid tegen ziekten en plagen. Telers spelen hierop in met vruchtwisseling, grondbewerking, beregening, bemesting en gewasbescherming om deze goede productie ook te realiseren.

Naast gewasproductie wil de overheid andere, meer maatschappelijke diensten vanuit de landbouw. Ook de bodem speelt hierbij een belangrijke rol. Het gaat om:

 

a)    waterbeheer

• verbeteren van de      waterkwaliteit: verminderen van emissies van meststoffen en      gewasbeschermingsmiddelen. De goede bodem kan meer mineralen leveren, meer      mineralen uit meststoffen vasthouden en door een grotere weerbaarheid      tegen ziektes en plagen zorgen voor een betere benutting van meststoffen
• water vasthouden en      afvoeren in percelen: een goede bodem kan meer water vasthouden en bij      overlast ook tijdig afvoeren

 

b)    klimaatbeheer

• minder energieverbruik: een      goed bodembeheer vraagt minder energie om te bewerken (minder bewerkingen,      minder energie per bewerking)
• minder      broeikasgasemissies (CO₂, N₂O, CH₄): een      goede bodem heeft minder broeikasgasemissies
• extra      koolstof opslaan: een goede bodem bevat meer koolstof
• beter      bestand tegen klimaatextremen (hitte, wateroverlast, droogte) (zie onder      waterbeheer)

 

c)     biodiversiteitsbeheer

• vergroting van de      biodiversiteit van de bodem: een goede bodem heeft meer ondergrondse      biodiversiteit en levert ook een positieve bijdrage aan de bovengrondse      biodiversiteit. Deze biodiversiteit vergroot ook de weerbaarheid van de      bodem tegen ziekten en plagen in de gewasgroei. Bovendien speelt de bodemfauna      en flora een cruciale rol bij het vasthouden en mineraliseren van      meststoffen.

 

Bijdragen aan deze maatschappelijke diensten via beter bodembeheer loopt grotendeels parallel aan het optimaliseren van de gewasproductie en verbeteren van rendement. Deze maatschappelijke diensten worden echter nu nog voornamelijk via wetgeving geregeld. Een logisch vervolg zou zijn als maatschappelijke diensten op waarde worden geschat en dat het leveren van deze diensten wordt betaald. Telers kunnen inspelen op deze ontwikkeling en maatschappelijke diensten voor hun bedrijf inzichtelijk en tot waarde brengen. Deze punten zijn beschreven in de bodemvisie die vorig jaar door Wageningen UR voor het ministerie van EL&I is opgesteld.

Het onderzoek bouwt daarnaast voort op de conclusies van het project Nutriënten Waterproof: De belangrijkste conclusies in dit project waren dat in de intensieve gangbare bouwplannen op zandgrond niet aan de nitraatnorm voldaan kan worden zonder verdergaande maatregelen. Als oplossingen werd voorgesteld enerzijds teelt los van de ondergrond, vooral voor kapitaalsintensieve vollegrondstuinbouwgewassen en anderzijds een extensivering (meer gras, granen en groenbemesters in de vruchtwisseling) met een beter bodembeheer. Dit project bouwt voort op de laatste oplossingsrichting.